Page 105 - Demo

103DOKTRINA KLASIKEParimet teorike mbi t%u00eb cilat mb%u00ebshtetej klasicizmi u p%u00ebrpunuan nga poeti dhe kritiku francez, Nikola Bualo (Nicolas Boileau), 1631-1669, n%u00eb vepr%u00ebn e tij %u201cArti poetik%u201d.Sipas Bualoit, vepra duhej t%u00eb kishte nj%u00eb ekuilib%u00ebr t%u00eb jasht%u00ebm e t%u00eb brendsh%u00ebm t%u00eb duksh%u00ebm, t%u00eb kishte tema me karakter universal dhe frym%u00ebzim nga arti antik greko-romak. Ajo duhej t%u00eb respektonte normat e mir%u00ebsjelljes, t%u00eb shijes s%u00eb sh%u00ebndosh%u00eb dhe zhanret nuk duhej t%u00eb p%u00ebrziheshin, as komikja me tragjiken apo liriken. E v%u00ebrteta dhe e natyrshmja ishte nj%u00eb k%u00ebrkes%u00eb tjet%u00ebr p%u00ebr artin klasik. %u201cLe t%u00eb jet%u00eb natyra e vetmja fush%u00eb studimi%u201d, shprehej Bualoi. Por me termin natyr%u00eb, artisti n%u00ebnkuptonte njeriun, moralin, arsyen, ndjenjat dhe karakterin e tij. Ato cil%u00ebsi q%u00eb lidheshin me interesat e m%u00ebdha njer%u00ebzore. Rregulla e tri uniteteve: uniteti i koh%u00ebs, uniteti i vendit dhe uniteti i veprimit, ishte nj%u00eb k%u00ebrkes%u00eb tjet%u00ebr q%u00eb drama dhe teatri klasik francez huazonte nga drama dhe teatri i antikitetit. Bualoi shprehej se n%u00eb teat%u00ebr duhej t%u00eb pasqyrohej nj%u00eb ngjarje e caktuar, n%u00eb nj%u00eb koh%u00eb dhe n%u00eb nj%u00eb vend t%u00eb caktuar. Por, nga t%u00eb tria unitetet, ai i veprimit dukej m%u00eb pak i v%u00ebshtiri p%u00ebr t%u2019u respektuar. Parimi i fundit kishte t%u00eb b%u00ebnte me gjetjen e nj%u00eb raporti t%u00eb drejt%u00eb midis karakterit zbavit%u00ebs dhe karakterit didaktik e edukativ q%u00eb duhej t%u00eb kishte teatri. P%u00cbRFAQ%u00cbSUESIT E TEATRIT KLASIK FRANCEZPjer Korneji (Pierre Corneille), 1606-1684, ishte nj%u00eb nga p%u00ebrfaq%u00ebsuesit kryesor%u00eb t%u00eb klasicizmit. Ai kishte nj%u00eb karrier%u00eb shum%u00eb t%u00eb gjat%u00eb, prej vitit 1629 deri n%u00eb vitin 1674, koh%u00eb gjat%u00eb s%u00eb cil%u00ebs shkroi tridhjet%u00eb e tri pjes%u00eb p%u00ebr teat%u00ebr. Korneji krijoi at%u00ebher%u00eb kur doktrina klasike ishte n%u00eb p%u00ebrpunim e sip%u00ebr. %u201cSidi%u201d, nj%u00eb tragjedi q%u00eb u mb%u00ebshtet n%u00eb nj%u00eb pjes%u00eb spanjolle, e afirmoi at%u00eb si autor origjinal. Me t%u00eb u hap nj%u00eb faqe e re e teatrit klasik t%u00eb shekullit XVII.Kardinali Rish%u00eblje (Richelieu), kreu i Akademis%u00eb Franceze mblodhi akademik%u00ebt p%u00ebr ta gjykuar vepr%u00ebn, t%u00eb cil%u00ebt arrit%u00ebn n%u00eb konkluzionin se, pavar%u00ebsisht se drama ishte mjaft e suksesshme, ajo nuk i plot%u00ebsonte t%u00eb gjitha normat e klasicizmit. Korneji u detyrua t%u2019i pranonte kritikat dhe t%u2019i zbatonte n%u00eb veprat e tjera.Zhan Rasini (Jean Racine),1639-1699 konsiderohet si maja m%u00eb e lart%u00eb e klasicizmit francez, q%u00eb ilustroi m%u00eb qart%u00eb se kushdo parimet baz%u00eb t%u00eb k%u00ebsaj doktrine. Ai shkroi 11 tragjedi dhe nj%u00eb komedi. Te tragjedia e tij %u201cFedra%u201d, kritik%u00ebt vler%u00ebsojn%u00eb poezin%u00eb e bukur dhe t%u00eb past%u00ebr t%u00eb vargut rasinian, si dhe Portreti i Pjer KornejitNikola BualoTEATRI I KLASICIZMIT FRANCEZ 9 DHE I P%u00cbRT%u00cbRITJES ANGLEZETeatri klasik u zhvillua kryesisht n%u00eb Franc%u00eb dhe m%u00eb pak n%u00eb vende t%u00eb tjera. Ai u mb%u00ebshtet n%u00eb idealet dhe arritjet m%u00eb t%u00eb mira t%u00eb antikitetit greko-romak (prandaj u quajt ndryshe edhe neoklasik) dhe p%u00ebrpunoi rregulla dhe parime q%u00eb e kthenin at%u00eb n%u00eb nj%u00eb disiplin%u00eb t%u00eb qart%u00eb ideo-artistike.